Co piąte dziecko w Polsce zmaga się z bólem, który trwa lub nawraca przez co najmniej trzy miesiące. 16 listopada Parlamentarny Zespół ds. Dzieci zajął się tym problemem z udziałem lekarzy, fizjoterapeutów, organizacji pacjentów i Izby POLMED. Eksperci mówili jednym głosem: ból dzieci trzeba mierzyć, leczyć i finansować systemowo, a nowoczesne technologie muszą szybciej trafiać do małych pacjentów.
Posiedzenie odbyło się pod przewodnictwem prof. dr hab. Alicji Chybickiej. Izbę POLMED reprezentował Prezes Arkadiusz Grądkowski. Głos zabrali również: Iwona Furman (anestezjolog, Przychodnia Specjalistyczna Prosen), dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska (prezes Polskiego Towarzystwa Badania Bólu), dr n. med. i n. o zdr. Karolina Kruszewska-Bąk (członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran), prof. dr hab. n. med. Aleksandra Lesiak (konsultant wojewódzki w dziedzinie dermatologii i wenerologii w województwie łódzkim), Anna Łotowska-Ręczmień (prezeska Fundacji „Nie Musi Boleć”), Katarzyna Maślanko (Krajowa Rada Fizjoterapeutów), prof. dr hab. n. med. Adam Sybilski (kierownik Kliniki Pediatrii i Alergologii PIM MSWiA) oraz Monika Wasilewska-Puchacz (prezes Fundacji „Stella” im. Agaty Orłowskiej).
Ból, którego nie widać
Arkadiusz Grądkowski otworzył posiedzenie dotyczącą bólu u dzieci, przypominając, że ból przewlekły dotyczy ponad 20% najmłodszych. Izba POLMED przeanalizowała problem na kolejnych etapach: leczenia, stosowania opatrunków i zaopatrzenia w wyroby medyczne. Postulaty Izby sprowadzają się do zmian systemowych – mapowania i badania bólu, kształcenia lekarzy oraz stosowania różnorodnych metod diagnostycznych i terapeutycznych.
„Nie chodzi o refundację jakiegoś konkretnego leku czy wyrobu medycznego, tylko o to, żeby podejść do tego problemu systemowo.” – Arkadiusz Grądkowski
Perspektywę gabinetu fizjoterapii przedstawiła Katarzyna Maślanko, pokazując, jak ból ogranicza aktywność dzieci, ich relacje z rówieśnikami i obecność w szkole. Ok. 40% uczniów zgłasza ból dolnego odcinka kręgosłupa, a epizody bólu kręgosłupa deklaruje ok. 75% młodzieży. U dzieci z niepełnosprawnościami ból wywołują przykurcze, spastyczność i deformacje stawów, ale też niedopasowany sprzęt.
„Ból dolnego odcinka kręgosłupa w dzieciństwie jest istotnym czynnikiem ryzyka wystąpienia tego bólu w dorosłości.” – Katarzyna Maślanko
Skalę problemu w polskich szkołach pokazują dane, które przedstawiła Anna Łotowska-Ręczmień, anestezjolog kierująca fundacją zajmującą się bólem przewlekłym u dzieci. W prowadzonym przez fundację ogólnopolskim badaniu wyniki pokazują, że 36% dzieci odczuwa ból prawie codziennie lub kilka razy w tygodniu, a 10% opuszcza z jego powodu lekcje co najmniej raz w tygodniu. Takie dzieci często słyszą, że symulują – dlatego potrzebna jest edukacja społeczeństwa i zawodów medycznych, bo dzieci nie wyrastają z bólu przewlekłego, lecz doświadczają go później w dorosłości.
„Dzieci z bólem przewlekłym są dziećmi, których nie widać.” – Anna Łotowska-Ręczmień
Uzupełnieniem tej perspektywy był głos prof. Adama Sybilskiego, który zwrócił uwagę na ból ostry – przy infekcjach, szczepieniach czy pobraniach krwi. Taki ból bywa dla dziecka traumą na całe życie, a mimo to często nie jest mierzony. Profesor zaapelował o szkolenia w ocenie bólu u najmłodszych oraz o obalenie mitu, że leki przeciwbólowe opóźniają właściwą diagnozę.
„Ból powinien trafić do parametrów życiowych, które należy badać przy każdej wizycie.” – prof. Adam Sybilski
Wnioski z tej części dyskusji zebrała dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska, która podkreśliła, że współczesna medycyna traktuje ból nie tylko jako objaw, ale jako odrębną chorobę. Wskazała na lekceważenie bólu ostrego i ograniczony dostęp do wielospecjalistycznych poradni leczenia bólu, które przyjmują dzieci. Polskie Towarzystwo Badania Bólu przedstawiło trzy postulaty: dostęp do takich poradni wraz z finansowaniem, profilaktykę bólu przewlekłego oraz zakaz reklamy leków przeciwbólowych bez recepty w mediach.
„Ból to nie tylko objaw, ale również choroba sama w sobie.” – dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska
Rany, opatrunki i ból proceduralny
Dyskusja dotyczyła również bólu związanego z leczeniem ran. Dr Karolina Kruszewska-Bąk wskazała, że wciąż brakuje wytycznych leczenia ran u dzieci. Zalecenia przenosi się z medycyny dorosłych, choć skóra dziecka jest niedojrzała. Ekspertka postulowała edukację rodziców i personelu oraz dostęp do opatrunków specjalistycznych także poza EB – bo przyspieszają gojenie i ograniczają traumę zmiany opatrunku.
„Każda zmiana opatrunku to może być sytuacja stresująca dla takiego dziecka, to może być trauma.” – dr Karolina Kruszewska-Bąk
Prof. Aleksandra Lesiak mówiła o pęcherzowym oddzielaniu się naskórka (EB). Od pierwszego dnia życia każdy dotyk sprawia dziecku chorującemu na EB ból – związany z ranami, neuropatyczny oraz przy zmianach opatrunków – a postać prosta choroby w praktyce nie ma refundacji opatrunków. Profesor wskazała na potrzebę ośrodków referencyjnych, rejestru bólu i powikłań, ciągłości dostaw opatrunków oraz przeglądu załącznika 17a pod kątem nowych technologii.
„Pamiętajmy, ból musimy zmierzyć, musimy wiedzieć, z jakim bólem mamy do czynienia.” – prof. Aleksandra Lesiak
Głos samych pacjentów wniosła Monika Wasilewska-Puchacz, ekspertka żyjąca z dystroficzną postacią EB, która mówiła w imieniu kilkudziesięciu rodzin pod opieką Fundacji „Stella”. Zaapelowała o pierwszy w Polsce rejestr chorych na EB, włączenie leczenia bólu i świądu oraz kartę pacjenta z EB, dającą elastyczny dostęp do opatrunków, leków, żywienia i rehabilitacji.
„To my, dorośli, jesteśmy odpowiedzialni za cierpienie naszych dzieci i to my możemy stworzyć odpowiednie narzędzia, które będą miały realny wpływ na ograniczenie tego cierpienia.” – Monika Wasilewska-Puchacz
Na to, co dzieje się po wyjściu ze szpitala, zwróciła uwagę Iwona Furman, anestezjolog pracująca w poradniach leczenia bólu i leczenia ran: zmiana opatrunku, którą w szpitalu wykonuje się w znieczuleniu, w ambulatorium jest niemal niewykonalna, a poradni leczenia ran dedykowanych dzieciom brakuje. Tymczasem co roku pojawiają się opatrunki, przy których zmiana jest mniej bolesna lub bezbolesna, a ich udostępnienie nielicznej grupie pacjentów z EB nie wymagałoby dużych nakładów.
„Ewolucja załącznika 17a, adekwatna do ewolucji nowych technologii czy pojawienia się nowych opatrunków, mogłaby być trochę szybsza.” – Iwona Furman
Postulaty i cele Izby POLMED
Głosy ekspertów zbiegły się z postulatami, które przedstawiła Izba POLMED. Są one dwojakiego rodzaju. Pierwsze dotyczą zmian systemowych:
- monitorowania bólu ostrego i przewlekłego u dzieci,
- włączenia tematyki bólu dziecięcego do kształcenia kadr medycznych,
- kampanii społecznej skierowanej do rodziców.
Drugie to konkretne zmiany w finansowaniu, które mogą szybko przynieść ulgę małym pacjentom:
- finansowanie nowoczesnych metod leczenia bólu i spastyczności u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym i uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego,
- aktualizacja wykazu wyrobów medycznych dla pacjentów z pęcherzowym oddzielaniem się naskórka (EB),
- wprowadzenie wskazania refundacyjnego, które zapewni dzieciom z oparzeniami dostęp do opatrunków ograniczających ból i uszkodzenia skóry przy ich zmianie.
Celem Izby jest, by ból dziecka przestał być traktowany jako nieunikniony element choroby i leczenia, a stał się problemem rozpoznawanym, mierzonym i leczonym w całym systemie. Dotyczy to ok. 1,4 mln dzieci w Polsce, a wciąż brakuje kompleksowych krajowych danych o skali problemu. Nieleczony ból wpływa na rozwój, sen, naukę i relacje z rówieśnikami oraz zwiększa ryzyko lęku, depresji i bólu przewlekłego w dorosłości.
Izba POLMED chce realizować te cele, bo jako reprezentant sektora wyrobów medycznych widzi, jak wiele można zmienić dzięki nowoczesnym technologiom ograniczającym ból i obciążenie leczeniem. Posiedzenie potwierdziło tę diagnozę: o szybszej aktualizacji załącznika 17a i lepszym dostępie do opatrunków specjalistycznych mówili niezależnie lekarze, fizjoterapeuci i organizacje pacjentów. Postęp w wyrobach medycznych jest szybki – przepisy i finansowanie muszą za nim nadążać, by każde dziecko mogło z niego skorzystać.
