Od talentów i grantów po finansowanie – w Sejmie rozmawiano o tym, co decyduje o technologicznej suwerenności polskiej ochrony zdrowia. Izba POLMED wskazała ogniwo, którego w tym łańcuchu wciąż brakuje: jasną, formalną ścieżkę wdrażania innowacji. Postulat poparła Agencja Badań Medycznych, a posłowie zapowiedzieli zajęcie się nim na forum komisji sejmowych.

16 listopada w Sejmie odbył się II Kongres Suwerenności Cyfrowej, zorganizowany przez Komisję Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii, a współorganizowany przez Agencję Badań Medycznych. Jednym z paneli był „Suwerenność technologiczna w zdrowiu: od kadr do własnych rozwiązań”, moderowany przez wiceprzewodniczącego Komisji, posła Grzegorza Napieralskiego. Wzięli w nim udział: dr Wojciech Karczewski (dyrektor Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej), prof. Tomasz Wojdacz (kierownik Zakładu Epigenomiki Klinicznej), prof. Jerzy Małachowski (dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju), dr hab. Anna Kowalczuk (prezes Agencji Badań Medycznych) oraz Arkadiusz Grądkowski (prezes Izby POLMED, członek zarządu MedTech Europe).
Dyskusja prowadziła od pytania o ludzi – jak przyciągnąć i zatrzymać najlepszych naukowców – przez finansowanie badań, aż po moment, w którym dobry pomysł ma trafić do pacjenta. Właśnie ten ostatni etap okazał się najsłabszym punktem systemu.
Kadry: globalna konkurencja o talenty
Dr Wojciech Karczewski przedstawił działania NAWA, która w ramach ok. 30 programów grantowych przeznacza co roku kilkaset milionów złotych na umiędzynarodowienie polskiej nauki – od staży w najlepszych ośrodkach świata, przez otwarty niedawno hub w Oksfordzie, po program Polskie Powroty, dzięki któremu do kraju wróciło już ok. 120 naukowców. Podkreślił, że aby efekty takich programów były trwałe, powracający badacz musi mieć samodzielność, przyjmująca go instytucja – długofalowy plan, a zespół – następców, którzy przejmą rozwijaną przez niego dziedzinę.
„Bierzemy udział w globalnej konkurencji o coś, co jest najważniejsze, czyli o globalne talenty.” – dr Wojciech Karczewski
Prof. Tomasz Wojdacz, beneficjent programu Polskie Powroty, opowiedział o swojej drodze z Danii do Polski. Grant NAWA pozwolił mu zbudować zespół na Pomorskim Uniwersytecie Medycznym, ale o pozostaniu w kraju zdecydował moment po jego zakończeniu – gdy okazało się, że w konkursach da się pozyskać finansowanie wystarczające do dalszych badań. Zwrócił uwagę, że sukces zależy w równym stopniu od systemu, jak i od konkurencyjności samych badań, a „trwały zespół” to nie stały skład, lecz lider z ideą.
„Kiedyś, powiedzmy 10–15 lat temu, w ogóle nie było takich rozmów, teraz Polska jest jedną z opcji do rozwoju.” – prof. Tomasz Wojdacz
Finansowanie: od projektu do wdrożenia
Prof. Jerzy Małachowski zaznaczył, że ok. 60% konkursów NCBR dotyczy współpracy międzynarodowej. Centrum stawia na konsorcja, w których obok partnera naukowego zawsze występuje partner biznesowy zdolny do komercjalizacji – i rozlicza efekty: po trzyletniej fazie B+R następuje pięcioletni okres trwałości, w którym brak wdrożenia może skutkować uznaniem projektu za niezrealizowany. Projekty z „wydmuszkowym” partnerem biznesowym nie będą już finansowane, a – jak podkreślił dyrektor – problemem NCBR nie są pieniądze, lecz niedobór naprawdę dobrych projektów.
„Dzisiaj nie kupujemy technologii, dzisiaj nie kupujemy innowacji – dzisiaj w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju rozwijamy innowacje.” – prof. Jerzy Małachowski

Dr hab. Anna Kowalczuk zwróciła uwagę, że sama wiedza naukowa dziś nie wystarcza. Naukowiec, który chce, by jego rozwiązanie trafiło do pacjentów, musi od początku planować kolejne etapy: skalowanie, spełnienie wymogów regulacyjnych i wreszcie refundację – bo w ochronie zdrowia to właśnie wejście do systemu refundacyjnego oznacza sukces komercyjny. Prezes ABM przypomniała też, że Polska jest dziewiątym rynkiem badań klinicznych na świecie, choć ten potencjał wciąż jest niedoceniany. Agencja stawia na praktykę – uczy wdrożeniowego myślenia poprzez pracę w projektach – a rosnąca konkurencja w konkursach (odsetek finansowanych wniosków spadł z 70–80% do 10–15%) przekłada się na wyższą jakość projektów.
„Żyjemy w czasach, gdzie potrzebujemy kompetencji styku.” – dr hab. Anna Kowalczuk
Głos branży: najpierw wiedzieć, gdzie i jak sprzedać
Arkadiusz Grądkowski przypomniał skalę sektora: w Polsce zarejestrowanych jest ok. 16 tys. leków i ok. 300 tys. wyrobów medycznych – od diagnostyki, przez leczenie, po rehabilitację i coraz liczniejsze rozwiązania cyfrowe. Wprowadzenie wyrobu na rynek jest tańsze niż leku, ale innowacja przetrwa tylko wtedy, gdy odpowiada na realne potrzeby i ma szansę trafić do pacjenta. Dlatego kluczowe są jasne ścieżki udostępniania produktów: gdy biznes wie, gdzie i jak może sprzedać, sam zgłasza się do naukowców i inspiruje ich badania. Tymczasem w Polsce nie istnieje formalny tryb wdrażania innowacji, w którym przedsiębiorca mógłby sprawdzić, jaki wniosek złożyć, do kogo i jak jego produkt zostanie przetestowany przed decyzją o finansowaniu publicznym. Prezes Izby POLMED zwrócił też uwagę, że wdrożenie na skalę całego kraju to najlepsza przepustka do ekspansji zagranicznej.
„W Polsce nie ma jasnych ścieżek dla finansowania nowoczesnych technologii.” – Arkadiusz Grądkowski
Postulat Izby POLMED z poparciem ABM i posłów
Zapytany przez moderatora o konkretne rozwiązania, prezes Izby POLMED przedstawił postulat Izby dotyczący procedury tworzenia nowego świadczenia gwarantowanego. Obecne przepisy mają w tym miejscu dwie luki. Po pierwsze, brakuje jasno określonych podmiotów, które mogą złożyć wniosek o utworzenie nowego świadczenia – Izba POLMED wnioskuje, aby uprawnienie to przysługiwało konsultantom krajowym, towarzystwom naukowym oraz producentom wyrobów medycznych. Po drugie, brakuje ram czasowych, liczonych od momentu otrzymania wniosku, w których minister zdrowia powinien wydać rekomendację. Uzupełnienie ustawy o te dwa elementy dałoby przedsiębiorcom i naukowcom przewidywalną ścieżkę: wiadomo byłoby, kto może zainicjować procedurę, jak technologia zostanie oceniona i kiedy zapadnie decyzja. Wdrożenie warunkowałby pilotażami weryfikującymi kliniczną i ekonomiczną wartość technologii. Jak zauważył, dziś dostęp do finansowania zbyt często zależy od tego, „kto ma lepsze dojście”, a państwo prawa potrzebuje w tej sprawie jasnych reguł.
Postulat poparła prezes Agencji Badań Medycznych. Dr hab. Anna Kowalczuk przyznała, że obecna ścieżka ma słabo zdefiniowany początek. Odzew przyszedł także ze strony parlamentu. Poseł Grzegorz Napieralski, członek Komisji Zdrowia i Komisji Cyfryzacji, zapowiedział – zwracając się do przewodniczącego Bartłomieja Pejo – wspólne posiedzenie obu komisji w tej sprawie.
„Mamy kolejne zadanie, żeby takie wspólne posiedzenie Komisji Zdrowia i Cyfryzacji na ten temat zrobić.” – Grzegorz Napieralski
Izba POLMED będzie aktywnie uczestniczyć w dalszych pracach nad udrożnieniem ścieżki dla innowacji – tak, by polskie rozwiązania medyczne mogły szybciej trafiać do pacjentów, a stąd na rynki zagraniczne.